జాతీయాదాయం

భారతదేశం: భౌగోళిక, ఆర్థిక, సామాజిక సమాచారం

* భారతదేశం: భౌగోళిక, ఆర్థిక, సామాజిక సమాచారం
* నిరుద్యోగిత రేటు (2023-24 Jan - March): 16%
* నిరుద్యోగిత రేటు లెక్కించడానికి వయస్సు: 16 సంవత్సరాలు, అంతకు పైన
* నిరుద్యోగిత రేటు లెక్కించే సంస్థ: నేషనల్ శాంపిల్ ఆఫీసు (యన్.ఎస్.ఓ.)
* పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి సూచీ (మార్చి 2024): 159.2 (ఆధార సంవత్సరం: 2011-12)
* వ్యవసాయ ఉత్పత్తి సూచీ (2023-24): 159.8 (ఆధార సంవత్సరం: 2007-08)
* టోకు ధరల సూచీ (2024 జూన్): 153.9 (154) (ఆధార సంవత్సరం: 2011-12)
* ప్రధాన ఆహార పంటలు: వరి, గోధుమ, జొన్న
* అత్యధికంగా ఉత్పత్తి చేసే రాష్ట్రం:
* వరి: పశ్చిమ బెంగాల్ (16.63 మి.ట)
* గోధుమ: ఉత్తరప్రదేశ్ (35.43 మి.ట)
* మొక్కజొన్న: కర్ణాటక (5.49 మి.ట)
* వ్యవసాయ ఉత్పత్తి (2023-24):
* ఆహారధాన్యాలు: 328.9 మి.ట
* పప్పుధాన్యాలు: 24.5 మి.ట
* నూనెగింజలు: 39.6 మి.ట
* తలసరి నికర లభ్యత రోజుకు (2022-23):
* తృణ ధాన్యాలు: 521.7 గ్రా.
* ఆహారధాన్యాలు: 568.8 గ్రా.
* పప్పుధాన్యాలు: 47.1 గ్రా
* ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి (2024-25 అంచనా): 300 మి.ట
* వ్యవసాయ భూమి క్రింద ఉన్న విస్తీర్ణం (2022-23): 155.58 మి.హె.
* సాగు నీటిపారుదల భూమి (2022-23): 93.7 మి.హె.
* నీటిపారుదల వనరులు (2022-23):
* కాలువలు: 17.45 మి.హె.
* బావులు: 51.14 మి.హె.
* ఇతరాలు: 883 మి.హె.
* వ్యవసాయ అటవీ భూమి (2022-23) - వృక్షాలు: 494.5 మి.హె. (వానాదారులతో: 255.7 మి.హె.)
* వ్యవసాయ అటవీ భూమి (2022-23) - మడ అడవులు: 229.9 మి.హె.
* అటవీ భూమి (2022-23): 69.7 మి.హె.
* గ్రామీణ ప్రాంతాల సంఖ్య: 634
* పట్టణ ప్రాంతాల సంఖ్య: 13
* పట్టణ కేంద్రాల సంఖ్య: 103
* నిరుషికరణ రేటు: 5.70%
* పేదరికం రేటు: 6.60%
* పేదరికం రేటు (గ్రామీణ): 4.18%
* పేదరికం రేటు (పట్టణ): 18.0%
* నికర జాతీయ ఉత్పత్తి (2024-25): రూ. 48,20,512 కోట్లు
* మూలధన వ్యయం: రూ. 11,11,111 కోట్లు
* రెవెన్యూ లోటు: జిడిపిలో 1.8%
* సార్ధక రెవెన్యూ లోటు: జిడిపిలో 0.6%
* కోశ లోటు (ద్రవ్యలోటు): జిడిపిలో 4.9% > My tech channel: Here is the text from the image you provided:
Title: స్థూల అర్థశాస్త్రము (Macro Economics)
Body:
* స్థూల అర్థశాస్త్రము (Macro Economics) అనేది సంపద, ఉత్పత్తి, ధరల స్థాయి, వృద్ధి రేటు, ఉపాధి, ద్రవ్యోల్బణం మొదలైన అర్థిక వ్యవస్థ యొక్క సమష్టి అంశాలను అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం.
* స్థూల అర్థశాస్త్రం వ్యక్తిగత వ్యవహారాల కంటే సమాజపు సమిష్టి వ్యవహారాలను పరిశీలిస్తుంది.
* స్థూల అర్థశాస్త్రం మొత్తం ఆర్థిక వ్యవస్థ యొక్క ప్రవర్తనను అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.
* స్థూల అర్థశాస్త్రంలో అధ్యయనం చేసే కొన్ని ముఖ్యమైన అంశాలు జాతీయోత్పత్తి, ఉపాధి, ద్రవ్యోల్బణం, వడ్డీరేట్లు, ఆదాయం, ప్రభుత్వ ఖర్చు, పన్నులు, మార్కెట్ రేట్లు మొదలైనవి.
* జాతీయాదాయం అనేది ఒక నిర్ణీత కాలంలో ఒక దేశంలో ఉత్పత్తి చేయబడిన అంతిమ వస్తు సేవల మార్కెట్ విలువ.
* జాతీయాదాయం ఒక సాధారణ ఆర్థిక వ్యవస్థ సమిష్టి ఆదాయాన్నీ, సంస్థలు, గృహరంగం మధ్య జరిగే వస్తు, సేవల, ఆదాయాల చక్రరూప ఆదాయ ప్రవాహాన్ని వివరిస్తుంది.
* జాతీయాదాయం ఒక దేశ స్థూల దేశీయోత్పత్తికి, ఆ దేశంలో నివసిస్తున్న ప్రజల సమగ్ర సంక్షేమానికి మధ్యగల ప్రత్యక్ష సంబంధాన్ని ప్రభుత్వానికి, వ్యాపారస్తులకు తెలియజేస్తుంది.
చక్రరూప ఆదాయ, వస్తు, సేవల ప్రవాహం
* గృహరంగం ఉత్పత్తికారకాలను మార్కెట్లో విక్రయిస్తుంది. సంస్థలు ఉత్పత్తికారకాలను కొనుగోలు చేస్తాయి. అందువల్ల ఉత్పత్తి కారకాల ప్రతిఫలాలను సంస్థలు ద్రవ్యరూపంలో చెల్లింపు చేస్తాయి. అంటే ఆదాయం సంస్థల నుంచి గృహరంగానికి ప్రవహిస్తుంది.
* సంస్థలు ఉత్పత్తి చేసిన వస్తువులను గృహరంగం కొనుగోలు చేస్తుంది. ఈ కారణంగా సంస్థలకు ద్రవ్యరూపంలో చెల్లింపులు చేస్తుంది. అంటే ఆదాయం ఒకసారి సంస్థల నుంచి గృహరంగానికి, మరొకసారి గృహరంగం నుంచి సంస్థలకు ప్రవహిస్తుంది.
* పటంలో ఎగువభాగం వస్తుసేవల మార్కెట్ను గృహరంగం నుంచి సంస్థలకు ఆదాయ ప్రవాహాన్ని, దిగువభాగం ఉత్పత్తికారకాల మార్కెట్ను సంస్థల నుంచి గృహరంగానికి ఆదాయ ప్రవాహాన్ని వివరిస్తుంది.
జాతీయాదాయం లెక్కింపు పద్ధతులు
* జాతీయాదాయ అంచనాల కమిటీ ప్రకారం “ఒక నిర్ణీత కాలంలో జాతీయాదాయంను లెక్కించేటప్పుడు ఒక వస్తువును రెండు సార్లు లెక్కించకూడదు. దీని వలన ఖచ్చితమైన జాతీయాదాయం లెక్కించవచ్చు”.
జాతీయాదాయాన్ని కనుక్కోవడంలో ఉపయోగించే కొన్ని పద్ధతులు
* “సైమన్ కుజ్నెట్స్” అనే ఆర్థికవేత్త అమెరికా ప్రభుత్వానికి “జాతీయాదాయం 1929-1933” అను నివేదికను సమర్పించారు. అందులో దేశీయ, జాతీయ, స్థూల, నికర అనే భావనలను వివరించారు.
జాతీయాదాయం యొక్క వివిధ రకాలు
* GDP (Gross Domestic Product)
* GNP (Gross National Product)
* NDP (Net Domestic Product)
* NNP (Net National Product)
జాతీయాదాయం యొక్క ముఖ్య ఉపయోగాలు
* జాతీయాదాయాన్ని ఉపయోగించి ఒక దేశపు ఆర్థిక పరిస్థితిని అంచనా వేయవచ్చు.
* జాతీయాదాయం ద్వారా ఒక దేశపు ప్రజల జీవన ప్రమాణాలను తెలుసుకోవచ్చు.
* జాతీయాదాయం ప్రభుత్వం, వ్యాపార సంస్థలు, ఆర్థికవేత్తలు తమ వివిధ నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

స్థూల అర్థశాస్త్రము (Macro Economics)

* స్థూల అర్థశాస్త్రము (Macro Economics) అనేది సంపద, ఉత్పత్తి, ధరల స్థాయి, వృద్ధి రేటు, ఉపాధి, ద్రవ్యోల్బణం మొదలైన అర్థిక వ్యవస్థ యొక్క సమష్టి అంశాలను అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం.
* స్థూల అర్థశాస్త్రం వ్యక్తిగత వ్యవహారాల కంటే సమాజపు సమిష్టి వ్యవహారాలను పరిశీలిస్తుంది.
* స్థూల అర్థశాస్త్రం మొత్తం ఆర్థిక వ్యవస్థ యొక్క ప్రవర్తనను అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.
* స్థూల అర్థశాస్త్రంలో అధ్యయనం చేసే కొన్ని ముఖ్యమైన అంశాలు జాతీయోత్పత్తి, ఉపాధి, ద్రవ్యోల్బణం, వడ్డీరేట్లు, ఆదాయం, ప్రభుత్వ ఖర్చు, పన్నులు, మార్కెట్ రేట్లు మొదలైనవి.
* జాతీయాదాయం అనేది ఒక నిర్ణీత కాలంలో ఒక దేశంలో ఉత్పత్తి చేయబడిన అంతిమ వస్తు సేవల మార్కెట్ విలువ.
* జాతీయాదాయం ఒక సాధారణ ఆర్థిక వ్యవస్థ సమిష్టి ఆదాయాన్నీ, సంస్థలు, గృహరంగం మధ్య జరిగే వస్తు, సేవల, ఆదాయాల చక్రరూప ఆదాయ ప్రవాహాన్ని వివరిస్తుంది.
* జాతీయాదాయం ఒక దేశ స్థూల దేశీయోత్పత్తికి, ఆ దేశంలో నివసిస్తున్న ప్రజల సమగ్ర సంక్షేమానికి మధ్యగల ప్రత్యక్ష సంబంధాన్ని ప్రభుత్వానికి, వ్యాపారస్తులకు తెలియజేస్తుంది.
చక్రరూప ఆదాయ, వస్తు, సేవల ప్రవాహం

* గృహరంగం ఉత్పత్తికారకాలను మార్కెట్లో విక్రయిస్తుంది. సంస్థలు ఉత్పత్తికారకాలను కొనుగోలు చేస్తాయి. అందువల్ల ఉత్పత్తి కారకాల ప్రతిఫలాలను సంస్థలు ద్రవ్యరూపంలో చెల్లింపు చేస్తాయి. అంటే ఆదాయం సంస్థల నుంచి గృహరంగానికి ప్రవహిస్తుంది.
* సంస్థలు ఉత్పత్తి చేసిన వస్తువులను గృహరంగం కొనుగోలు చేస్తుంది. ఈ కారణంగా సంస్థలకు ద్రవ్యరూపంలో చెల్లింపులు చేస్తుంది. అంటే ఆదాయం ఒకసారి సంస్థల నుంచి గృహరంగానికి, మరొకసారి గృహరంగం నుంచి సంస్థలకు ప్రవహిస్తుంది.
* పటంలో ఎగువభాగం వస్తుసేవల మార్కెట్ను గృహరంగం నుంచి సంస్థలకు ఆదాయ ప్రవాహాన్ని, దిగువభాగం ఉత్పత్తికారకాల మార్కెట్ను సంస్థల నుంచి గృహరంగానికి ఆదాయ ప్రవాహాన్ని వివరిస్తుంది.
జాతీయాదాయం లెక్కింపు పద్ధతులు
* జాతీయాదాయ అంచనాల కమిటీ ప్రకారం “ఒక నిర్ణీత కాలంలో జాతీయాదాయంను లెక్కించేటప్పుడు ఒక వస్తువును రెండు సార్లు లెక్కించకూడదు. దీని వలన ఖచ్చితమైన జాతీయాదాయం లెక్కించవచ్చు”.
జాతీయాదాయాన్ని కనుక్కోవడంలో ఉపయోగించే కొన్ని పద్ధతులు
* “సైమన్ కుజ్నెట్స్” అనే ఆర్థికవేత్త అమెరికా ప్రభుత్వానికి “జాతీయాదాయం 1929-1933” అను నివేదికను సమర్పించారు. అందులో దేశీయ, జాతీయ, స్థూల, నికర అనే భావనలను వివరించారు.
జాతీయాదాయం యొక్క వివిధ రకాలు
* GDP (Gross Domestic Product)
* GNP (Gross National Product)
* NDP (Net Domestic Product)
* NNP (Net National Product)
జాతీయాదాయం యొక్క ముఖ్య ఉపయోగాలు
* జాతీయాదాయాన్ని ఉపయోగించి ఒక దేశపు ఆర్థిక పరిస్థితిని అంచనా వేయవచ్చు.
* జాతీయాదాయం ద్వారా ఒక దేశపు ప్రజల జీవన ప్రమాణాలను తెలుసుకోవచ్చు.
* జాతీయాదాయం ప్రభుత్వం, వ్యాపార సంస్థలు, ఆర్థికవేత్తలు తమ వివిధ నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

జాతీయాదాయం నిర్వచనాలు
* ఒక దేశంలో, ఒక నిర్ణీత కాలంలో (ఆర్థిక సంవత్సరంలో) ఆ దేశ సాధారణ నివాసితుల చేత లేదా ఉత్పత్తి కారకాల చేత ఉత్పత్తి చేయబడిన అంతిమ వస్తు సేవల మొత్తం మార్కెట్ విలువను ద్రవ్య రూపంలో తయారుచేయగా వచ్చే దానిని జాతీయ ఆదాయం అంటారు.
* “ఒక సంవత్సర కాలంలో ఉత్పత్తి అయిన వస్తుసేవల విలువల మొత్తాన్నే జాతీయాదాయం అంటారు”. - ఐక్యరాజ్యసమితి
* “ఒక సంవత్సర కాలంలో వేతనాలు, భత్యం, వడ్డీ, లాభాల రూపంలో ఒక దేశ ‘జాతీయులు’ సృష్టించే ఉత్పత్తి కారకాల ఆదాయమే జాతీయాదాయం”. - కేంద్ర గణాంక సంస్థ
* ఒక నిర్ణీత కాలంలో ఒక వస్తువును రెండుసార్లు లెక్క కట్టకుండా జాగ్రత్తపడుతూ తయారైన అన్ని వస్తుసేవల విలువను అంచనా వేస్తే అది జాతీయాదాయం. - భారత జాతీయాదాయ కమిటీ (1951)
* “ద్రవ్య రూపంలో కొలవడానికి వీలై, విదేశాల నుంచి లభించే నికర ఆదాయంతో సహా సమాజానికి సంప్రాప్తించే ఆదాయాన్ని జాతీయ ఆదాయం” అంటారు. - పిగూ
* “తుది వినియోగదారులు భౌతిక లేదా మానవ పరిసరాల నుంచి పొందే సేవల సముదాయమే జాతీయాదాయం”. - ఫిషర్
* “ఒక దేశంలోని శ్రమ, మూలధనం, సహజ వనరుల సహాయంతో ప్రతి సంవత్సరం ఉత్పత్తి చేసే భౌతిక, అభౌతిక వస్తు సేవలతో కూడుకున్న నికర వస్తు సేవల మొత్తమే ఆ దేశ వాస్తవిక నికర వార్షిక ఆదాయం”. - మార్షల్
* “ఒక దేశ ఉత్పాదక వ్యవస్థ నుంచి అంతిమ వినియోగదారులకు ఒక సంవత్సర కాలంలో ప్రవహించే వస్తు సేవల నికర ఉత్పత్తి లేదా దేశ మూలధన వస్తువులకు నికరంగా చేసే వస్తు సేవలను ‘జాతీయాదాయం’ అంటారు. దేశంలోని వ్యక్తులు, వ్యాపార సంస్థలు, సామాజిక, రాజకీయ సంస్థలు వారి ఆర్థిక వ్యాపారాలకు ప్రతిఫలంగా పొందే నికర ఆదాయ సముదాయమే జాతీయాదాయం”. - కుజ్నెట్స్

జాతీయాదాయం ప్రాముఖ్యతను గుర్తించిన భారత ప్రభుత్వం 1949 ఆగస్టు 4న “జాతీయాదాయ అంచనాల కమిటీ”ని ఏర్పాటు చేసింది. దీనికి అధ్యక్షుడిగా పి.సి. మహలనోబిస్ వ్యవహరించగా, వి.కె.ఆర్.వి. రావు, డి. ఆర్. గార్గిల్లు సభ్యులుగా నియమించబడ్డారు. ఈ కమిటీ 1954 వరకు పనిచేసింది. ఈ కమిటీ జాతీయాదాయాన్ని లెక్కించడానికి ఒక సంస్థను ఏర్పాటు చేయమని సూచించింది. దీని ప్రకారం కేంద్ర గణాంక సంస్థ (CSO - Central Statistical Organization) ని 1951లో ఏర్పాటు చేశారు. కేంద్ర గణాంక సంస్థ వివిధ ఆధార సంవత్సరాలలో జాతీయాదాయాన్ని లెక్కిస్తుంది. 2015 జనవరి నుంచి 2011-12ను ఆధార సంవత్సరంగా తీసుకున్నారు. 

జాతీయాదాయం నిర్వచనాలు

 * “ఒక సంవత్సర కాలంలో ప్రవహించే వస్తుసేవల ద్రవ్య విలువనే జాతీయాదాయం” అనవచ్చు.
   - ఆచార్య శామ్యూల్సన్
   జాతీయాదాయ పరిమాణాన్ని నిర్ణయించే అంశాలు
   * ఒక దేశ జాతీయాదాయ పరిమాణం అనేక అంశాలలో
   ప్రభావితమై నిర్ణయింపబడుతుంది. ఈ అంశాల కారణంగానే
   వివిధ దేశాలలో జాతీయాదాయస్థాయి లేదా పరిమాణంలో
   వ్యత్యాసాలు గోచరిస్తాయి.
   * ఒకే దేశంలో ఎప్పటికీ జాతీయాదాయ పరిమాణం ఒకే విధంగా
   ఉండదు.
ఎ. సహజవనరులు
◆ సహజ వనరులు, శీతోష్ణస్థితి, భౌగోళిక అంశాలు,
సారవంతమైన నేలలు, గనులు, ఇంధన వనరులు మొదలైనవి
అధికంగా, అనుకూలంగాను లభ్యమయ్యే దేశాలలో, అన్ని
రంగాలలో అధికోత్పత్తులు సాధించవచ్చు.
+ అందువల్ల జాతీయాదాయం పెరుగుతుంది.
బి. ఉత్పత్తికారకాల నాణ్యత, లభ్యత
+ శ్రామికుల లభ్యత, శ్రమ నాణ్యత, ఉద్యోగ అవకాశాలు జాతీయ
ఆదాయం స్థాయిని నిర్ణయిస్తాయి.
* పెట్టుబడులు, యంత్రాలు పరికరాలు, శ్రామికుల ఉత్పాదకతను
పెంచుతాయి.
+ అందువల్ల 'మూలధనం' జాతీయాదాయ పరిమాణాన్ని
నిర్ణయిస్తుంది.
సి. సాంకేతిక విజ్ఞాన ప్రగతి
* ఒక దేశంలో సాంకేతిక విజ్ఞాన ప్రగతి ననుసరించి ఉత్పత్తి,
జాతీయాదాయ పరిమాణం నిర్ణయింపబడుతుంది.
+ ప్రకృతివనరుల అభిలషణీయ వినియోగానికి అధునాతన ఉత్పత్తి
పద్ధతులు దోహదం చేస్తాయి.
* సమర్థవంతమైన వ్యవస్థావనం: ఉత్పత్తి సాధనాల
సంవిధానంలోనూ, నవకల్పనలోనూ తమ ప్రతిభ ద్వారా భౌతిక
ఉత్పత్తిని పెంచగలుగుతుంది.
* వ్యవస్థాపకులు జాతీయాదాయాన్ని ఎక్కువగా ప్రభావితం
చేస్తారు.
* ఆ దేశ సాంకేతిక విజ్ఞాన ప్రగతి, రాజకీయ నిర్ణయాలు,
రాజకీయ స్థిరత్వం ప్రణాళికాభివృద్ధికి తోడ్పడటమే కాకుండా.
జాతీయాదాయ వృద్ధిరేటు పెంపుకు దోహదపడతాయి.
డి. రాజకీయ నిర్ణయాలు, స్థిరత్వం
+ ప్రణాళికాబద్ధమైన ఆర్థికాభివృద్ధికి జాతీయాదాయ వృద్ధిరేటు
పెంపుకు రాజకీయ నిర్ణయాలు, స్థిరత్వం దోహదం చేస్తాయి.
+ ప్రభుత్వ విధానాలు, ఎగుమతి, దిగుమతి విధానాలు, మానవ
వనరుల అభివృద్ధి, పరిశోధనలపై పెట్టుబడులు మొదలైన
ame అంశాలు కూడా జాతీయాదాయాన్ని నిర్ణయిస్తాయి.
ఆధార సంవత్సరం
+ వస్తు సేవల ధరలో పెద్దగా హెచ్చు, తగ్గులు లేకుండా రాజకీయ
, సామాజిక, ఆర్థిక అస్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న సంవత్సరాన్ని
“ఆధార సంవత్సరం”గా గుర్తిస్తారు.
* ప్రస్తుత ఆధార సంవత్సరం 2011-12. దీన్ని 2015 జనవరి 1వ తేదీ నుంచి ఆదార సంవత్సరంగా పరిగణింప బడుతుంది